Debian Codegraph @

texmf-dist/doc/latex/ntgclass/briefdoc.tex

raw
1 \documentclass[a4paper,10pt]{artikel1}
2 \usepackage[dutch]{babel}
3
4 \begin{document}
5 \title{De Nederlandse Briefstijl}
6 \author{Victor Eijkhout}
7 \date{4 december 1991}
8 \maketitle
9
10 \begin{abstract}
11 Een bescheiden handleiding voor de Nederlandse briefstijl, met
12 opmerkingen over het wat, hoe en waarom.
13 \end{abstract}
14
15 \section{Verantwoording}
16
17 De Nederlandse \LaTeX-stijl `brief' conformeert zich aan
18 NEN-normen\footnote{Mijn zeer grote dank aan Jan Grootenhuis die mijn
19 aandacht vestigde op het bestaan van de normbladen.} 1026 voor
20 briefpapier, 3162 voor het indelen van documenten, 1025 voor
21 enveloppen, en 3516 voor het ontwerp van formulieren.
22
23 Briefontwerp is controversieel. Iedereen heeft een smaak, en met name
24 bij briefpapier is die vaak zeer uitgesproken. Ik wil beklemtonen dat
25 ik bij de implementatie van de briefstijl bijna nergens mijn smaak
26 nodig heb gehad. Dankzij de NEN-normen is het ontwerp van briefpapier
27 een zaak van exacte wetenschap, niet van schone kunsten.
28
29 Deze stijl is redelijk incompatibel met de \LaTeX\ `letter' stijl.
30 Hij is in bescheiden mate met opties in te stellen, en de
31 sleutelwoorden kunnen uit een aantal talen gekozen worden. Alle
32 teksten zijn verder geparametriseerd. Het is dus goed mogelijk
33 stijlopties te maken om deze stijl aan een specifieke omgeving aan te
34 passen.
35
36 Als de gebruiker geen gebruik maakt van een voorgedrukt briefhoofd,
37 kan hij zijn eigen briefhoofd in \LaTeX\ implementeren, of door de
38 stijl een briefhoofd geleverd krijgen. Het ontwerp van dit briefhoofd
39 is de enige plaats waar mijn smaak zich heeft doen gelden, maar zelfs
40 dit ontwerp heb ik gejat uit een NEN-norm.
41
42 Opmerking: zeker bij het gebruik van vensterenveloppen is het voor de
43 briefstijl van cruciaal belang dat de gebruikte printer goed afgesteld
44 staat. Dit valt te controleren aan de hand van het adres: dit dient op
45 33mm van de linker kantlijn te staan, terwijl de `baseline' van de
46 eerste regel zich 59mm onder de bovenrand van het papier dient te
47 bevinden.
48
49 \section{Velden van het briefpapier}
50
51 Deze sectie behandelt de indeling van brieven aan de hand van
52 NEN-norm~1026.
53
54 \subsection{Marges}
55
56 Alle marges conformeren zich aan NEN-1026, behalve de rechtermarge die
57 ik voor een evenwichtiger bladverdeling gelijk gemaakt heb aan de
58 linkermarge. Met een gezette brief ziet dit er beduidend beter uit.
59
60 De linkermarge is 33 millimeter; er zijn nog geen voorzieningen voor
61 de versmalde marge van 20 millimeter, die voor facturen beter is. Dit
62 zal misschien ooit een optie worden.
63
64 Om aan te sluiten by traditionele getypte briefopmaak is `raggedright'
65 bij verstek ingeschakeld. Aangezien briefhoofd, referentieregels, en
66 voetregel de brief vrij breed kunnen maken, is de corpsgrootte bij
67 verstek 11-punt. 10~en~12 zijn opties.
68
69 \subsection{Briefhoofd}
70
71 Het moeilijkste deel van een brief, en de voornaamste plek waar de
72 ontwerper van briefpapier zijn creativiteit kwijt kan is het
73 briefhoofd. In de huidige stijl heeft de gebruiker drie
74 mogelijkheden.
75
76 Een. Hij gebruikt voorgedrukt briefpapier. Als dit zich een beetje aan
77 NEN-normen houdt is er verder niets aan de hand.
78
79 Twee. De gebruiker kan zelf een macro \verb.\briefhoofd. schrijven.
80 Als dit binnen de hoogte van \verb.\@headheight. blijft, is er niets
81 aan de hand; voorkeursbreedte is \verb.4\refveldbreedte., dat wil
82 zeggen, de breedte van de referentieregel.
83
84 Drie. Er is een macro van twee argumenten, `maakbriefhoofd', die een
85 briefhoofd levert dat ge"inspireerd is op de voorbeeldbrief in
86 NEN-1026. Voorbeeld:
87 \begin{verbatim}
88 \maakbriefhoofd{WG13}{Werkgroep 13 \\
89 Mathematisch Instituut \\
90 Toernooiveld 5 \\
91 6525 ED Nijmegen}
92 \end{verbatim}
93 Het eerste argument levert een tekst op die links boven een verticale
94 lijn gezet wordt. Het links aanlijnen gebeurt met \verb.\hfil., dus
95 met een \verb.\hfill. in het argument kan een deel van het hoofd naar
96 rechts worden geschoven.
97
98 Het tweede argument van `maakbriefhoofd' wordt als een blokje tekst
99 rechts onder de lijn in het briefhoofd gehangen. In principe is dit
100 argument er voor het adres van de afzender. Er is echter een
101 mogelijkheid het antwoordadres in het adresveld op te nemen, zie hier
102 onder. In het briefhoofd kan dan een omschrijving als `adviesburo
103 voor gespecialiseerde algemeenheden' staan.
104
105 Het tekstblok in het tweede argument lijnt links met de datum en het
106 vierde voetitem (zie onder), en blijft idealiter binnen de marge van
107 de pagina. Er worden echter geen `overfull box' meldingen gegeven als
108 de tekst te breed is.
109
110 Er is een `sterretje'-versie van `maakbriefhoofd'; deze geeft op de
111 vervolgbladen alleen het eerste argument plus de streep. Dat maakt de
112 kop van de pagina wat minder zwaar.
113
114 \subsection{Adresveld}
115
116 Het adresveld wordt zodanig geplaatst dat het in het venster van een
117 vensterenvelop zichtbaar is als het venster 5cm onder de bovenrand van
118 de envelop begint. Omdat er zowel vensterenveloppen zijn met het
119 venster links als rechts, is er een optie \texttt{adresrechts} die het
120 adresveld rechts plaatst. De voorkeurspositie is echter links; er
121 blijft dan namelijk rechts een `ontvangerruimte' waar de geadresseerde
122 stempels (`binnen gekomen dd.') en dergelijke kan zetten.
123
124 Het adresveld komt op dezelfde manier tot stand als in de oude
125 `letter' stijl: de gebruiker geeft
126 \begin{verbatim}
127 \begin{brief}{Jan \TeX er\\
128 Overfullplein 10000 \\
129 Baselinestad}
130 \end{verbatim}
131 in, en hieruit destilleert \LaTeX\ de naam en het verdere adres van de
132 geadresseerde. De naam komt nog voor op de vervolgbladen.
133
134 Het schijnt van de PTT te mogen dat er (helemaal boven) in het ruitje
135 van de vensterenvelop een antwoordadres wordt opgenomen, als dat maar
136 gebeurt zodanig dat het geen verwarring schept met het adres. Er is
137 een commando \verb.\antwoordadres. dat een adres als argument
138 accepteert, met de regels gescheiden door~\verb.\\.. Voorbeeld:
139 \begin{verbatim}
140 \maakbriefhoofd{WG13}{De de facto standaard \\
141 in Vaderlandse \\
142 \TeX verwerking}
143 \antwoordadres{Mathematisch Instituut \\
144 Toernooiveld 5 \\
145 6525 ED Nijmegen}
146 \end{verbatim}
147
148
149 \subsection{De Referentieregels}
150
151 Direct onder het adresveld volgt ruimte voor gegevens van de
152 geadresseerde, `Uw brief van' en `Uw kenmerk', en van afzender, `Ons
153 kenmerk' en `Datum'.
154
155 Voor deze referentiegegevens staan de gebruiker de commando's
156 \verb.\uwbriefvan., \verb.\uwkenmerk., \verb.\onskenmerk., en
157 \verb.\datum. ter beschikking. Deze macro's hebben elk \'e\'en
158 argument tussen accolades. De datum wordt automatisch ingevuld; niet
159 ingevulde gegevens worden niet opgenomen.
160
161 De teksten die hier in de kopjes staan worden in eerste instantie door
162 de taalopties bepaald. Verstekwaarde is natuurlijk `nederlands', maar
163 er zijn `engels', `amerikaans', en `duits' beschikbaar. Ik houd me
164 aanbevolen voor correcte terminologie in andere talen; enkele fouten
165 in de Duitse termen zijn op aanwijzing van Marc van Woerkom verbeterd.
166 Wie geeft me de Franse termen?
167
168 De teksten in de referentieregel zijn waardes van de macros\\
169 \verb.\uwbriefvantekst., \verb.\uwkenmerktekst.,
170 \verb.\onskenmerktekst., en \verb.\datumtekst.. Het is dus mogelijk
171 `doorkiesnummer' in plaats van `ons kenmerk' te krijgen door deze
172 tekst als `onskernmerktekst' te declareren, bij voorbeeld met
173 \verb.\renewcommand. in het preamble.
174
175
176 \subsection{De tekst van de brief}
177
178 Hier hoeft op deze plaats niets over gezegd te worden, anders dan dat
179 de aanhef, net als in de `letter' stijl met \verb.\opening. gebeurt.
180 Er is een `betreft' commando.
181
182 Ook de afsluiting staat in het \LaTeX-boek beschreven, maar de
183 commandonamen zijn Nederlands geworden: `ondertekening' (was
184 `signature'), `afsluiting' (was `closing'), `ps', en `cc' Dit is
185 Engels, maar bijna niemand weet wat het betekent. Verder is er zowel
186 een `bijlage' als `bijlagen' (was~`encl').
187
188 \subsection{Ondertekening}
189
190 Hier is iets meer vrijheid dan in de standaard briefstijl. Commando's
191 `ondertekening' en `afsluiting' kunnen in willekeurig welke volgorde
192 gegeven worden.
193
194 Meervoudige auteurs in de ondertekening zijn mogelijk:
195 \begin{verbatim}
196 \ondertekening{Ik \\ directeur \en
197 Jij \\ adjunct \\ (oprichter)}
198 \end{verbatim}
199 geeft twee naast elkaar geplaatste handtekeningen.
200
201 \subsection{Voetruimte}
202
203 `In de voetruimte' (ik citeer NEN-1026) `komen die gegevens van de
204 afzender die niet reeds in het briefhoofd zijn vermeld'. De keuze
205 hiervan wordt aan de gebruiker overgelaten. Enkele suggesties zijn:
206 kantooradres, telefoonnummer van de centrale, faxnummer,
207 inschrijvingsnummer en -plaats in het handelsregister.
208
209 Er kunnen maximaal vier voetitems zijn. Items verschijnen op de
210 pagina in de volgorder waarin de gebruiker ze gedeclareerd heeft. Bij
211 twee items of meer is het laatste rechtsgeplaatst. Goeie truc.
212
213 Omdat hier beduidend meer keuze is dan bij de referentieregel, moet de
214 gebruiker zelf het hoofdje en de daaronder geplaatste tekst van items
215 in de voetregel voorschrijven. De macro van twee argumenten
216 \verb.\voetitem. staat hem/haar daartoe ter beschikking. Elke van de
217 argumenten kan meer dan \'e\'en regel lang zijn, gebruik~\verb.\\..
218 Voorbeeld:
219 \begin{verbatim}
220 \voetitem{fax:}{12345 Winat nl}
221 \voetitem{telefoon:}{080-613169\\ bgg: 612986}
222 \voetitem{telefoon\\ priv\'e:}{080-448664}
223 \end{verbatim}
224
225 \subsection{Hulplijntjes; vouwstreepjes}
226
227 Door een optie `streepjes' in te schakelen, is het briefpapier van
228 hulpstreepjes te voorzien.
229
230 Volgens NEN-1026 heeft briefpapier een instelstreepje halverwege, niet
231 voor vouwen in twee"en zoals hele volksstammen denken, maar voor het
232 aanlijnen van de perforator. Aan de rechterzijde van het blad zijn
233 twee vouwstreepjes, een voor vouwen in drie"en, en een voor vouwen in
234 twee"en. Geen van beide bevindt zich op de helft of een-derde van de
235 papierhoogte. Omdat enveloppen hoger zijn dan een A4-tje gedeeld door
236 2 of~3 zou dat ook niet kunnen. Vensters, weet U wel?
237
238 Ik ben uitgegaan van envelopformaten EN-C5 ($162\times229$mm voor een
239 A4 in twee"en) en EN-DL ($110\times220$ voor een A4 in drie"en)
240 volgens NEN-1025 en ISO 269-1979. Vouwstreepjes bevinden zich op
241 105mm en 155mm onder de bovenrand van het papier.
242
243
244 \section{Vervolgbladen}
245
246 Boven elk vervolgblad komt het briefhoofd (mogelijk verkort, zie
247 boven) en een verkorte vorm van de referentieregel; deze regel bevat
248 het bladnummer.
249
250 Als het briefhoofd met daaronder de `vervolgreferentieregel' (galgje!
251 galgje!) te veel ruimte innemen, gaat de extra ruimte af van de
252 teksthoogte. Voor dit mechanisme durf ik niet voor de volle
253 achtien-en-een-half procent in te staan. Het lijkt in ieder geval te
254 werken.
255
256
257 \section{Opties}
258
259 De optie `adresrechts' is boven al genoemd, evenals `streepjes';
260 verder is er nog een optie `typhulp' die een hulplijntje voor het
261 aanlijnen van het adres zet. Misschien leuk als je deze stijl gebruikt
262 voor briefpapier dat daarna voor de typmachine gebruikt wordt.
263
264 Belangrijker zijn natuurlijk de taalopties.
265
266 Voor mensen met te goede of slechte ogen zijn er de 10- en 12-punts
267 opties. Let op: de kopjes in de referentie- en voetregel blijven in
268 \texttt{cmssq8} staan.
269
270 Puur voor het genoegen van de implementator van de briefstijl is er de
271 optie `USletter' die het papier 19.7 millimeter korter maakt.
272
273 \section{Labels}
274
275 Pijnlijk punt. Dit moet nog gedaan worden.
276 \end{document}